Blue Bottle Coffee — chuỗi cà phê specialty nổi tiếng của Mỹ — vừa lần đầu tiên bán một loại cà phê đến từ Việt Nam: hạt Excelsa trồng tại Quảng Trị, do nhà rang 96B ở TP.HCM phát triển. Sản phẩm mang tên "Exceedingly Rare Vietnam Quang Tri 96B Excelsa Natural", mở bán online và pha pour-over tại quán từ ngày 18/08/2026. Đây là cột mốc đáng chú ý: cà phê Việt Nam xuất hiện trong dòng "Exceedingly Rare" — dòng hiếm và đắt nhất của Blue Bottle.
Trả lời nhanh: Excelsa là giống cà phê hiếm, chiếm chưa tới 1% sản lượng cà phê toàn cầu, ở Việt Nam quen gọi là cà phê mít. Blue Bottle chọn lô Excelsa Quảng Trị lên men yếm khí 120 giờ, phơi chậm 30 ngày, với hương vải, đu đủ và cỏ ngọt — và pha bằng phương pháp pour-over, đúng kiểu pha thủ công mà người chơi cà phê tại nhà hoàn toàn làm được.
Chuyện gì vừa xảy ra?
Tháng 8/2026, Blue Bottle Coffee đưa vào dòng giới hạn "Exceedingly Rare" một lô cà phê Excelsa từ vùng Quảng Trị, hợp tác với 96B — nhà rang xay specialty tại TP.HCM đã theo đuổi Liberica và Excelsa Việt Nam từ năm 2016, rất lâu trước khi giống này được thế giới chú ý. Lô hạt được chế biến natural với lên men yếm khí 120 giờ và phơi chậm 30 ngày để đẩy vị trái cây; ghi chú hương chính thức là vải (lychee), đu đủ (papaya) và cỏ ngọt (stevia).
Ngay sau đó, từ 01/09, Blue Bottle tiếp tục ra blend "Beyond Arabica" phối Excelsa (Ấn Độ) với Robusta Việt Nam — cho thấy đây không phải thử nghiệm lẻ mà là một hướng đi: nhìn ra ngoài Arabica.
Cà phê Excelsa là gì? Có phải cà phê mít không?
Excelsa là giống cà phê được giới thực vật học xếp vào nhóm loài Liberica (biến thể dewevrei), ở Việt Nam từ lâu được gọi dân dã là cà phê mít vì lá to và cây cao giống cây mít. Excelsa chiếm chưa đến 1% sản lượng cà phê thế giới; Việt Nam, Philippines, Malaysia và Indonesia nằm trong nhóm nước trồng nhiều nhất. Tại Việt Nam, cà phê mít trồng rải rác ở Tây Nguyên và đặc biệt ở Quảng Trị (Khe Sanh, Hướng Hóa) — nơi hàng chục năm qua nó chủ yếu bị coi là cây che gió, trồng xen, ít ai nghĩ sẽ thành hàng specialty xuất ngoại.
Về vị, Excelsa chế biến tốt cho tách cà phê chua sáng kiểu trái cây nhiệt đới, thân đậm, hậu ngọt kéo dài — khác hẳn ấn tượng "cà phê mít nhạt và chát" của cách hái xô, phơi tạp trước đây. Khác biệt nằm ở chế biến: cùng một cây, lên men kiểm soát và phơi chậm cho ra chất lượng hoàn toàn khác.
So sánh nhanh Arabica, Robusta và Excelsa
| Tiêu chí | Arabica | Robusta | Excelsa (cà phê mít) |
|---|---|---|---|
| Tỷ trọng sản lượng toàn cầu | ~55–60% | ~40–45% | <1% |
| Độ cao trồng | 800–2.000m | 0–800m | Linh hoạt, chịu nóng tốt |
| Hương vị đặc trưng | Chua sáng, hoa quả, phức hợp | Đậm, đắng, body dày, sô-cô-la | Trái cây nhiệt đới, vải, mận, hậu ngọt |
| Caffeine | Thấp nhất | Cao nhất | Trung bình |
| Vai trò ở Việt Nam | Cầu Đất, Sơn La, Khe Sanh | Chủ lực (số 1 thế giới) | Quảng Trị, Tây Nguyên — đang lên |
Đọc thêm: Cà phê Arabica và Robusta khác nhau thế nào và Robusta có phải tương lai của ngành cà phê?
Vì sao Blue Bottle chọn Excelsa Việt Nam lúc này?
Có ba lý do lớn. Thứ nhất, biến đổi khí hậu và giá Arabica tăng kỷ lục khiến các nhà rang lớn buộc phải tìm giống thay thế chịu nóng tốt — Excelsa và Liberica là ứng viên sáng nhất. Thứ hai, khẩu vị thị trường đang mở: người uống specialty muốn trải nghiệm mới lạ ngoài bản đồ hương vị quen thuộc. Thứ ba, chất lượng chế biến của Việt Nam đã bắt kịp: lô Quảng Trị 96B chứng minh nông hộ Việt làm được natural yếm khí chuẩn quốc tế. Bối cảnh doanh nghiệp cũng đáng chú ý: tháng 4/2026, Nestlé xác nhận bán Blue Bottle cho Centurium Capital — quỹ đầu tư Trung Quốc là cổ đông lớn nhất của Luckin Coffee — với giá dưới 400 triệu USD; Nestlé chỉ giữ lại mảng viên nén Nespresso mang thương hiệu Blue Bottle. Dưới chủ sở hữu mới gắn chặt với thị trường châu Á, việc Blue Bottle tìm nguồn hạt ngay tại Đông Nam Á càng hợp lý. Với ngành cà phê Việt Nam, việc một thương hiệu khó tính như Blue Bottle chọn Excelsa Quảng Trị là tín hiệu giá trị hơn nhiều chiến dịch quảng bá.
Muốn pha Excelsa kiểu Blue Bottle tại nhà thì cần gì?
Blue Bottle phục vụ lô Excelsa này bằng pour-over — phương pháp lọc giấy rót tay, phù hợp nhất để phô hết lớp hương trái cây của hạt natural. Bộ dụng cụ cơ bản mà Volcano Coffee đang bán tại showroom TP.HCM:
- Phễu V60 sứ Hasami Nhật Bản CAFE DE KONA (989.000đ) hoặc combo phễu Origami + bình Hario 710ml (1.299.000đ)
- Giấy lọc V60 Origami màu trắng (119.000đ) — giấy sạch giúp vị vải, đu đủ không bị ám mùi
- Ấm rót cổ ngỗng 600ml CAFE DE KONA (779.000đ) để kiểm soát dòng nước
- Cân điện tử Feepie (990.000đ) — hạt hiếm càng cần đong chính xác
Thông số gợi ý cho Excelsa natural: tỷ lệ 1:15 (16g cà phê / 240ml nước), nước 92–94°C, xay medium, tổng thời gian rót 2:30–3:00. Hạt lên men yếm khí thường nở mạnh — chờ bloom 45 giây trước khi rót tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Mua cà phê Excelsa Việt Nam ở đâu?
Tại Việt Nam, một số nhà rang specialty đã bán Excelsa/cà phê mít Quảng Trị và Tây Nguyên, trong đó 96B (TP.HCM) là đơn vị gắn với lô Blue Bottle. Lô "Exceedingly Rare" bán trên web Blue Bottle Mỹ với số lượng rất giới hạn.
Excelsa có mạnh hơn Robusta không?
Không. Caffeine của Excelsa ở mức trung bình — thấp hơn Robusta, nhỉnh hơn Arabica. Cảm giác "đậm" của Excelsa đến từ body và hậu ngọt chứ không phải caffeine.
Cà phê mít có pha phin được không?
Được. Excelsa rang vừa pha phin cho tách đậm, ngọt hậu, ít gắt hơn Robusta. Tuy nhiên với lô natural chế biến kỹ, pour-over thể hiện lớp hương trái cây tốt hơn phin.
Vì sao Excelsa hiếm vậy?
Vì hàng chục năm qua nó không được trồng thương mại quy mô lớn: năng suất tính theo giá bán trước đây thấp, hái khó do cây cao, và thiếu chuỗi chế biến chuẩn. Khi giá Arabica tăng và kỹ thuật lên men phổ biến, vị thế Excelsa đang thay đổi nhanh.
Nguồn tham khảo
- Global Coffee Report — Blue Bottle Coffee highlights Excelsa in new limited releases
- Blue Bottle Coffee Lab — What Are Exceedingly Rare Coffees
- Barista Magazine — Beyond Arabica and Robusta: Excelsa Coffee in the Spotlight
- Daily Coffee News — Nestlé confirms Blue Bottle sale to Centurium Capital
- Pun Coffee — Cà phê mít Quảng Trị
Bài viết cập nhật tháng 8/2026 bởi Đội ngũ Volcano Coffee.
